زمان مطالعه19 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
زخم بستر با وجود تشک مواج معمولا به این دلیل ایجاد می شود که خود تشک به تنهایی یک راه حل کامل نیست، بلکه بخشی از یک برنامه مراقبتی است. رایج ترین علت زخم بستر در بیمارانی که از تشک مواج استفاده می کنند شامل تنظیم نبودن فشار هوا، تاخیر در شروع استفاده از تشک، عدم تغییر منظم وضعیت بدن بیمار، رطوبت پوست، تغذیه ضعیف و خرابی پمپ یا سلول های تشک است.
عملکرد تشک مواج بر پایه تغییر متناوب فشار زیر نقاط استخوانی بدن است، اما اگر این چرخه به درستی کار نکند یا با مراقبت های جانبی همراه نشود، فشار مداوم روی پوست همچنان باقی می ماند و زخم شکل می گیرد. پیشگیری از زخم بستر نیازمند ترکیب تشک مناسب، تغییر وضعیت منظم، مراقبت از پوست و تغذیه کافی است، نه صرفا خرید یک دستگاه. در ادامه این مقاله همه علت ها، اشتباهات استفاده از تشک مواج و راهکارهای عملی برای کاهش خطر زخم بستر را به تفصیل بررسی می کنیم.
| علت | چرا اتفاق می افتد | راه حل |
|---|---|---|
| تنظیم نبودن فشار تشک | فشار متناسب با وزن و وضعیت بیمار تنظیم نشده و نقاط استخوانی هنوز فشار زیادی تحمل می کنند | تنظیم فشار بر اساس وزن بیمار و بررسی روزانه سفتی سلول ها |
| شروع دیرهنگام استفاده | تشک زمانی خریداری می شود که زخم بستر از قبل شروع شده یا بیمار برای مدت طولانی بدون تشک بوده | استفاده از تشک مواج از همان روزهای اول بی حرکتی بیمار |
| عدم تغییر وضعیت بیمار | خانواده یا پرستار تصور می کند تشک مواج جایگزین کامل تغییر وضعیت است | تغییر وضعیت بیمار هر دو تا سه ساعت حتی در کنار تشک مواج |
| رطوبت پوست | تعریق، ادرار یا عدم خشک نگه داشتن پوست باعث نرم و آسیب پذیر شدن بافت می شود | مراقبت روزانه از پوست و استفاده از پوشک و ملحفه مناسب |
| تغذیه نامناسب | کمبود پروتئین و ویتامین ها باعث ضعف بافت پوست و کاهش سرعت ترمیم می شود | برنامه تغذیه ای غنی از پروتئین با نظر پزشک یا متخصص تغذیه |
| خرابی پمپ یا سلول ها | نشتی هوا یا خرابی موتور باعث می شود چرخه فشار متناوب به درستی انجام نشود | بازرسی دوره ای دستگاه و تعویض سلول های آسیب دیده |
| انتخاب نوع نامناسب تشک | وزن یا درجه زخم بیمار با نوع تشک سلولی یا تخم مرغی همخوانی ندارد | مشاوره برای انتخاب تشک متناسب با وضعیت بیمار |
پاسخ کوتاه: تشک مواج با ایجاد فشار متناوب و متغیر زیر بدن، از تمرکز طولانی مدت فشار روی یک نقطه جلوگیری می کند و به این ترتیب جریان خون در بافت ها حفظ می شود.
بدن انسان در حالت خواب طبیعی هر چند دقیقه یک بار به صورت ناخودآگاه جابه جا می شود. این حرکت ها مانع از فشرده شدن مداوم عروق خونی زیر پوست می شوند. در بیمارانی که توانایی حرکت ندارند، این جابه جایی طبیعی رخ نمی دهد و فشار مداوم روی نقاط استخوانی مانند ساکروم، پاشنه پا و لگن باقی می ماند.
تشک مواج با استفاده از یک کمپرسور یا پمپ تشک، هوا را به صورت چرخشی وارد سلول های مجزا می کند. در هر چرخه، بخشی از سلول ها باد می شوند و بخش دیگر خالی می شوند. این چرخه معمولا هر پنج تا پانزده دقیقه یک بار تکرار می شود.
نتیجه این چرخه، توزیع مجدد فشار زیر بدن بیمار است. طبق توضیحات سازمان NPIAP، هدف اصلی سطوح حمایتی مانند تشک مواج، کاهش شدت و مدت زمان فشار وارد بر بافت است، نه صفر کردن کامل فشار. به همین دلیل عملکرد تشک مواج باید همراه با مراقبت های تکمیلی دیده شود.
به عنوان مثال، در یک بیمار سالمند که به پشت روی تخت دراز کشیده، بدون تشک مواج ناحیه ساکروم ممکن است تا هشت یا ده ساعت زیر فشار پیوسته باقی بماند. با استفاده از تشک مواج، همین ناحیه هر چند دقیقه یک بار برای چند دقیقه از فشار آزاد می شود و این فاصله کوتاه، فرصت لازم برای بازگشت جریان خون را فراهم می کند.
همین چرخه ساده، تفاوت اصلی میان یک تشک معمولی و یک تشک مواج واقعی است. تشک های معمولی فشار را به طور یکنواخت و ثابت توزیع می کنند، در حالی که تشک مواج فشار را در طول زمان جابه جا می کند. به همین دلیل زخم فشاری در بیمارانی که به درستی از تشک مواج استفاده می کنند، معمولا با تاخیر بیشتری ظاهر می شود یا اصلا شکل نمی گیرد.
با این حال، این فرآیند تنها زمانی به درستی کار می کند که فشار دستگاه متناسب با وزن بیمار تنظیم شده باشد، پمپ و سلول ها سالم باشند و هیچ مانعی مانند ملحفه ضخیم یا وسایل اضافی بین بدن بیمار و سطح تشک قرار نگرفته باشد.
برای بیمارانی که در معرض خطر بالا هستند، معمولا ترکیب تشک مواج سلولی با تغییر وضعیت دستی توصیه می شود. اگر تمایل دارید با تفاوت مدل های موجود آشنا شوید، می توانید صفحه تشک زخم بستر را در آزما تجهیز بررسی کنید.
پاسخ کوتاه: رایج ترین دلایل شامل تنظیم نبودن فشار، شروع دیرهنگام استفاده، نادیده گرفتن تغییر وضعیت بیمار، رطوبت پوست، تغذیه ضعیف، وزن نامتناسب بیمار، خرابی پمپ یا سلول ها، انتخاب اشتباه نوع تشک و استفاده نادرست از دستگاه است.
در ادامه هر یک از این عوامل را جداگانه بررسی می کنیم تا مشخص شود چرا زخم بستر با وجود تشک مواج همچنان ممکن است رخ دهد.
بسیاری از خانواده ها تشک مواج را تنها زمانی خریداری می کنند که علائم اولیه زخم بستر مانند قرمزی پوست دیده شده باشد. این تاخیر باعث می شود بافت آسیب دیده فرصت کافی برای بهبود نداشته باشد. بر اساس توصیه های Mayo Clinic، پیشگیری باید از همان روزهای نخست کاهش تحرک بیمار آغاز شود، نه پس از بروز علائم.
هر بیمار بر اساس وزن، قد و شدت خطر زخم بستر به فشار متفاوتی نیاز دارد. اگر فشار سلول ها خیلی زیاد باشد، عملا حالت یک تشک معمولی را پیدا می کند و اگر خیلی کم باشد، بیمار احساس می کند در حال فرو رفتن است. هر دو حالت باعث افزایش فشار موضعی می شود.
یکی از رایج ترین باورهای اشتباه این است که تشک مواج نیاز به تغییر وضعیت بیمار را کاملا از بین می برد. طبق دستورالعمل های NHS، حتی با وجود تشک های حمایتی پیشرفته، تغییر وضعیت دوره ای همچنان بخشی ضروری از مراقبت است، به ویژه برای بیماران با خطر بالا.
عرق، ادرار یا مدفوع در تماس طولانی با پوست باعث نرم شدن لایه محافظ آن می شود. پوست مرطوب در برابر اصطکاک و فشار بسیار آسیب پذیرتر از پوست خشک و تمیز است. رطوبت پوست یکی از عواملی است که حتی روی بهترین تشک مواج نیز می تواند زمینه ساز زخم شود.
تغذیه بیمار نقش مستقیمی در سلامت و مقاومت پوست دارد. کمبود پروتئین، روی و ویتامین C باعث ضعیف شدن بافت پیوندی و کاهش سرعت بازسازی سلول ها می شود. طبق اطلاعات Cleveland Clinic، سوءتغذیه یکی از عوامل خطر اصلی در ایجاد و پیشرفت زخم های فشاری است.
بیماران با وزن بسیار کم یا بسیار زیاد، فشار متفاوتی روی نقاط استخوانی خود وارد می کنند. اگر ظرفیت وزنی تشک با وزن واقعی بیمار همخوانی نداشته باشد، توزیع فشار به درستی انجام نمی شود و خطر آسیب افزایش می یابد.
پمپ تشک قلب سیستم تشک مواج است. اگر موتور ضعیف شود یا فیلتر آن گرفته باشد، چرخه فشار متناوب به درستی اجرا نمی شود. در این حالت ممکن است سلول ها همیشه در یک حالت باقی بمانند، درست مانند یک تشک ساده.
پارگی یا نشتی هوا در یکی از سلول ها باعث می شود آن بخش از تشک هرگز به فشار کامل نرسد. این موضوع به خصوص وقتی خطرناک است که سلول آسیب دیده دقیقا زیر ناحیه ای مانند ساکروم یا پاشنه پا قرار گرفته باشد.
تشک مواج سلولی و تشک مواج تخم مرغی کاربردهای متفاوتی دارند. تشک های تخم مرغی معمولا برای پیشگیری در بیماران با خطر پایین تا متوسط مناسب هستند، در حالی که تشک های سلولی برای بیمارانی با خطر بالاتر یا زخم های موجود توصیه می شوند. برای مقایسه دقیق تر می توانید مقاله تفاوت تشک مواج سلولی و تخم مرغی؛ کدام برای زخم بستر بهتر است؟ را مطالعه کنید.
قرار دادن ملحفه ضخیم یا چند لایه روی تشک، استفاده از پد اضافی زیر بیمار یا نصب نادرست شلنگ های اتصال، همگی می توانند اثر عملکرد تشک مواج را کاهش دهند. این مورد در بخش بعدی با جزئیات بیشتری بررسی می شود.
فرض کنید بیماری سالمند سه هفته است روی تشک مواج سلولی قرار دارد. خانواده فشار تشک را در روز اول تنظیم کرده اند و از آن زمان تاکنون بررسی نکرده اند. در این مدت وزن بیمار حدود سه کیلوگرم کاهش یافته و ملحفه ای ضخیم نیز روی تشک قرار دارد.
در این مثال، همزمان سه عامل در حال تاثیرگذاری هستند: فشار تنظیم شده دیگر با وزن جدید بیمار همخوانی ندارد، ملحفه ضخیم مانع انتقال کامل فشار متناوب می شود و کاهش وزن نیز باعث برجسته تر شدن نقاط استخوانی شده است. نتیجه معمولا قرمزی پوستی است که با وجود تشک مواج ظاهر می شود.
این مثال نشان می دهد چرا زخم بستر با وجود تشک مواج به ندرت نتیجه یک علت واحد است و معمولا ترکیبی از چند عامل کوچک، در طول زمان به یک مشکل قابل مشاهده تبدیل می شود.
پاسخ کوتاه: رایج ترین اشتباهات استفاده از تشک مواج شامل قرار دادن چند لایه پارچه روی تشک، عدم تنظیم فشار متناسب با وزن بیمار، خاموش نگه داشتن دستگاه به دلیل صدا، و نادیده گرفتن بازرسی دوره ای سلول ها و پمپ است.
| اشتباه رایج | تاثیر منفی | راه اصلاح |
|---|---|---|
| استفاده از ملحفه یا پد ضخیم روی تشک | مانع از انتقال درست فشار متناوب به بدن می شود | استفاده از ملحفه نازک و مخصوص تشک مواج |
| تنظیم نکردن فشار متناسب با وزن | فشار موضعی روی نقاط استخوانی کاهش نمی یابد | تنظیم فشار بر اساس راهنمای دستگاه و وزن بیمار |
| خاموش کردن دستگاه به دلیل صدای پمپ | چرخه فشار متناوب کاملا متوقف می شود | بررسی و سرویس پمپ به جای خاموش کردن دائمی |
| عدم بازرسی دوره ای سلول ها | نشتی یا پارگی به موقع شناسایی نمی شود | بازرسی هفتگی سلول ها و اتصالات هوا |
| نادیده گرفتن تغییر وضعیت بیمار | فشار در برخی نقاط طولانی مدت باقی می ماند | تغییر وضعیت بیمار طبق برنامه زمانی مشخص |
| قرار دادن اجسام زیر تشک | باعث ایجاد نقاط فشار غیرطبیعی می شود | خالی نگه داشتن سطح زیر تشک از وسایل اضافی |
پاسخ کوتاه: خیر، تشک مواج به تنهایی کافی نیست. این دستگاه بخشی از یک برنامه جامع مراقبتی است که باید شامل تغییر وضعیت منظم، مراقبت از پوست، تغذیه مناسب و کنترل رطوبت نیز باشد.
بر اساس اطلاعات MedlinePlus، هیچ سطح حمایتی به تنهایی نمی تواند خطر زخم بستر را به صفر برساند. حتی پیشرفته ترین تشک های مواج نیز باید در کنار مراقبت های روزانه استفاده شوند.
نکته مهم این است که تشک مواج زمان بدون فشار برای بافت را افزایش می دهد، اما عوامل دیگری مانند نیروی برشی و اصطکاک ناشی از جابه جایی نادرست بیمار همچنان می توانند باعث آسیب پوست شوند، حتی اگر فشار عمودی کاهش یافته باشد.
به همین دلیل توصیه می شود خانواده ها یا مراقبان، یک برنامه ترکیبی شامل تشک مناسب، برنامه تغییر وضعیت، مراقبت پوستی و پایش روزانه پوست بیمار داشته باشند. برای درک بهتر این که چه زمانی این ترکیب واقعا ضروری می شود، مقاله چه زمانی استفاده از تشک مواج ضروری است راهنمای مفیدی است.
برای مثال، در بیمارستان ها معمولا پرستاران علاوه بر تنظیم تشک مواج، یک برگه پایش پوست تکمیل می کنند که در آن وضعیت نواحی پرخطر هر شیفت ثبت می شود. در منزل نیز می توان نسخه ساده تری از همین روش را با یادداشت روزانه وضعیت پوست بیمار پیاده کرد. این نوع پایش مستمر است که واقعا تفاوت میان یک برنامه مراقبتی موفق و یک تشک مواج بدون نظارت را مشخص می کند.
پاسخ کوتاه: ترکیب تشک مناسب، تغییر وضعیت منظم، مراقبت روزانه از پوست، تغذیه کافی و پایش مستمر وضعیت پوست، موثرترین راه پیشگیری از زخم بستر است.
چک لیست زیر را می توان به عنوان یک برنامه روزانه برای مراقبان و خانواده ها در نظر گرفت:
برای بیمارانی که تازه تشخیص داده شده اند در معرض خطر هستند، مقاله چه بیمارانی بیشتر در معرض زخم بستر هستند؟ می تواند به شناخت بهتر گروه های پرخطر کمک کند.
پاسخ کوتاه: زمانی که وزن یا وضعیت بیمار تغییر می کند، درجه زخم بستر پیشرفت می کند یا سلول ها و پمپ دستگاه فعلی دیگر کارایی لازم را ندارند، باید نوع تشک بازبینی شود.
انتخاب بین تشک مواج سلولی و تشک مواج تخم مرغی باید بر اساس شدت خطر و وضعیت فعلی پوست بیمار انجام شود. جدول زیر تفاوت کاربردی این دو نوع را نشان می دهد.
| ویژگی | تشک مواج تخم مرغی | تشک مواج سلولی |
|---|---|---|
| سطح خطر مناسب | خطر پایین تا متوسط | خطر متوسط تا بالا |
| وضعیت زخم | معمولا برای پیشگیری | مناسب پیشگیری و کمک به بهبود زخم موجود |
| نحوه عملکرد | تغییر فشار ملایم تر | تغییر فشار قوی تر و قابل تنظیم بیشتر |
| قابلیت تعویض قطعات | معمولا محدودتر | امکان تعویض سلول های آسیب دیده |
| مناسب برای وزن | وزن های معمول | دامنه وزنی وسیع تر، بسته به مدل |
اگر بیمار پس از مدتی استفاده از تشک تخم مرغی همچنان علائم فشار روی پوست نشان دهد، یا وزن بیمار افزایش یا کاهش قابل توجهی داشته باشد، معمولا لازم است به سمت یک تشک سلولی با کیفیت بالاتر حرکت کرد.
برای بررسی مدل های پیشنهادی می توانید دسته بندی تشک مواج سلولی و دسته بندی تشک مواج تخم مرغی را در آزما تجهیز مشاهده کنید.
همچنین مقاله بهترین تشک مواج برای بیمار زخم بستر راهنمای کاملی برای انتخاب مدل مناسب است.
پاسخ کوتاه: در صورت مشاهده قرمزی پوستی که بعد از تغییر وضعیت از بین نمی رود، ایجاد زخم باز، بوی نامطبوع، تب یا افزایش سریع اندازه زخم، باید سریعا به پزشک یا پرستار مراجعه کرد.
زخم بستر معمولا در چهار مرحله دسته بندی می شود. شناخت این مراحل به خانواده ها کمک می کند تا سریع تر تصمیم بگیرند که آیا وضعیت نیاز به مراقبت خانگی دارد یا مراجعه فوری پزشکی.
| مرحله | نشانه اصلی | اقدام لازم |
|---|---|---|
| مرحله یک | قرمزی پوست بدون زخم باز، که با فشار سفید نمی شود | تغییر وضعیت فوری و کاهش فشار از ناحیه |
| مرحله دو | زخم سطحی، تاول یا از بین رفتن لایه رویی پوست | مراقبت پانسمان و پیگیری پزشک یا پرستار |
| مرحله سه | زخم عمیق تر که به بافت چربی زیر پوست رسیده | مراجعه به پزشک برای مراقبت تخصصی زخم |
| مرحله چهار | آسیب به عضله، تاندون یا استخوان | مراجعه فوری پزشکی و احتمال نیاز به جراحی |
طبق دسته بندی NPIAP، تشخیص زودهنگام مرحله یک اهمیت بسیار زیادی دارد، چون در این مرحله با اصلاح مراقبت می توان از پیشرفت زخم جلوگیری کرد. اگر زخم بستر با وجود همه اقدامات همچنان بزرگ تر شود یا علائم عفونت مانند ترشح، بوی بد یا تب ظاهر شود، تاخیر در مراجعه به پزشک می تواند خطرناک باشد.
یک نکته عملی برای خانواده ها این است که هرگونه تغییر رنگ پوست را با یک آزمایش ساده بررسی کنند: با انگشت به آرامی روی ناحیه فشار وارد کنید و رها کنید. اگر رنگ پوست بلافاصله سفید شود و سپس به حالت اول بازگردد، معمولا نشانه ای طبیعی است. اما اگر رنگ قرمز یا بنفش بدون تغییر باقی بماند، این موضوع می تواند نشانه آسیب بافتی عمیق تر باشد و نیاز به بررسی پزشک دارد.
همچنین در بیمارانی که دیابت، بیماری عروقی یا ضعف سیستم ایمنی دارند، حتی زخم های مرحله یک نیز باید جدی تر گرفته شوند، چون روند بهبود در این بیماران معمولا کندتر است و خطر عفونت بالاتر می رود.
نکته: اشتباهی که بیشتر خانواده ها انجام می دهند
بسیاری از خانواده ها تصور می کنند خرید یک تشک مواج به تنهایی کافی است و پس از نصب دستگاه، دیگر نیازی به تغییر وضعیت منظم بیمار یا بررسی روزانه پوست نیست. این باور اشتباه یکی از اصلی ترین دلایلی است که زخم بستر با وجود تشک مواج همچنان دیده می شود. تشک مواج فقط یک ابزار کمکی است، نه جایگزین کامل مراقبت انسانی.
خیر. تشک مواج خطر ایجاد زخم بستر را به طور قابل توجهی کاهش می دهد اما هیچ دستگاهی نمی تواند این خطر را کاملا به صفر برساند، به خصوص بدون مراقبت های تکمیلی.
بستگی به شدت خطر و وضعیت پوست بیمار دارد. تشک سلولی معمولا برای خطر بالاتر یا زخم های موجود مناسب تر است و تشک تخم مرغی برای پیشگیری در خطر پایین تا متوسط کاربرد دارد.
معمولا هر دو تا سه ساعت، حتی با وجود تشک مواج، توصیه می شود. این بازه بسته به وضعیت پوست و خطر بیمار می تواند توسط پزشک تنظیم شود.
فشار مناسب به وزن، قد و درجه خطر بیمار بستگی دارد و باید طبق دفترچه راهنمای دستگاه و در صورت امکان با مشورت پرستار تنظیم شود.
اکثر بیماران کم تحرک از تشک مواج بهره می برند، اما انتخاب نوع و مدل باید متناسب با وزن، درجه خطر و وضعیت زخم فعلی بیمار انجام شود.
قرمزی پوستی که پس از تغییر وضعیت از بین نمی رود، معمولا اولین نشانه است. این ناحیه ممکن است گرم تر یا سفت تر از پوست اطراف نیز باشد.
صدای غیرعادی یا توقف کار پمپ می تواند نشانه گرفتگی فیلتر، نشتی هوا یا فرسودگی موتور باشد و نیاز به بازرسی یا سرویس دارد.
بله. رطوبت ناشی از عرق یا ادرار پوست را نرم و آسیب پذیر می کند و حتی روی بهترین تشک مواج نیز می تواند زمینه ساز آسیب باشد.
بسته به کیفیت، نوع استفاده و مدل، معمولا بین دو تا پنج سال، اما سلول ها و پمپ ممکن است زودتر نیاز به بازرسی یا تعویض داشته باشند.
بله. کاهش گردش خون و حس در بیماران دیابتی خطر آسیب پوستی را افزایش می دهد، بنابراین نیاز به مراقبت دقیق تری دارند.
اگر بخشی از تشک نسبت به سایر قسمت ها بادتر یا خالی تر به نظر برسد یا صدای نشتی هوا شنیده شود، احتمال خرابی سلول وجود دارد.
در بسیاری از موارد، به خصوص برای نواحی خاص مانند پاشنه پا یا آرنج، استفاده از بالشتک های کمکی می تواند محافظت بیشتری فراهم کند.
معمولا وضعیت پهلو با زاویه سی درجه نسبت به خوابیدن کاملا روی پهلو یا کمر ترجیح داده می شود، چون فشار مستقیم روی نقاط استخوانی را کاهش می دهد.
بله. زخم بستر مرحله یک با کاهش فوری فشار، تغییر وضعیت منظم و مراقبت مناسب پوست، در بسیاری از موارد قابل بازگشت است.
زمانی که وزن یا درجه خطر بیمار تغییر می کند، زخم پیشرفت می کند یا دستگاه فعلی دچار خرابی مکرر پمپ یا سلول هاست، بازبینی نوع تشک ضروری است.
زخم بستر با وجود تشک مواج معمولا نتیجه یک یا چند عامل همزمان است، نه خرابی کامل دستگاه. تنظیم نبودن فشار، تاخیر در شروع استفاده، نادیده گرفتن تغییر وضعیت بیمار، رطوبت پوست و تغذیه ضعیف از رایج ترین علت زخم بستر در این شرایط هستند.
عملکرد تشک مواج زمانی بهترین نتیجه را دارد که همراه با یک برنامه مراقبتی کامل استفاده شود، نه به عنوان جایگزین کامل مراقبت انسانی. بازرسی دوره ای پمپ و سلول ها، انتخاب درست بین تشک سلولی و تخم مرغی و اجتناب از اشتباهات استفاده از تشک مواج رایج، نقش مهمی در کاهش خطر دارند.
در نهایت، پیشگیری از زخم بستر یک فرآیند مستمر است که نیاز به همکاری خانواده، مراقب و در صورت لزوم تیم درمانی دارد. مشاهده هر گونه قرمزی پایدار یا تغییر در وضعیت پوست بیمار باید جدی گرفته شود و در صورت نیاز، بدون تاخیر به پزشک مراجعه شود.
کلیه حقوق مادی و معنوی برای آزما تجهیز محفوظ می باشد و هرگونه کپی برداری شامل پیگرد قانونی می باشد.
