زمان مطالعه17 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
بیماران در معرض زخم بستر در یک نگاه: شامل گروه های مختلفی هستند که به دلایل گوناگون توانایی حرکت کافی را ندارند. چه بیمارانی بیشتر در معرض زخم بستر هستند؟ در صدر این لیست سالمندان بستری، بیماران سکته مغزی، افراد مبتلا به ضایعه نخاعی، بیماران پارکینسون، بیماران ALS، افراد دیابتی، بیماران بعد از جراحی سنگین، بیماران بستری طولانی مدت و افراد دارای اضافه وزن شدید قرار دارند.
بی حرکتی طولانی مدت، اختلال در گردش خون، سوء تغذیه و کاهش حس در پوست مهم ترین عوامل خطر زخم بستر هستند. شناسایی زودهنگام بیماران پرخطر زخم بستر و استفاده از تجهیزات پزشکی مناسب مانند تشک مواج می تواند به طور چشمگیری از ایجاد زخم فشاری پیشگیری کند. مراقبت در منزل و بیمارستان هر دو نقش کلیدی در کاهش ریسک زخم بستر دارند.
سه سوال مهم خانواده بیماران:
آیا همه بیماران بستری دچار زخم بستر می شوند؟
خیر. همه بیماران بستری در معرض زخم بستر نیستند. اما افرادی که بی حرکتی طولانی مدت دارند، سالمند هستند یا بیماری زمینه ای دارند، احتمال ابتلا به زخم بستر در آن ها بسیار بالاتر است.
مهم ترین عامل خطر زخم بستر چیست؟
بی حرکتی طولانی مدت مهم ترین عامل ایجاد زخم فشاری است. وقتی بدن در یک وضعیت ثابت باقی بماند، فشار مداوم باعث کاهش خون رسانی به بافت و در نهایت آسیب پوست می شود.
آیا زخم بستر قابل پیشگیری است؟
بله. با تغییر وضعیت منظم بیمار، تغذیه مناسب، مراقبت از پوست و استفاده از تجهیزات پزشکی مانند تشک زخم بستر، می توان تا حد زیادی از ایجاد زخم فشاری جلوگیری کرد.
زخم بستر یا زخم فشاری نوعی آسیب پوستی و بافتی است که بر اثر فشار مداوم و طولانی مدت بر نواحی خاصی از بدن ایجاد می شود. این زخم ها معمولاً در مناطقی که استخوان به پوست نزدیک تر است شکل می گیرند. مناطقی مانند:
طبق تعریف NPIAP (پانل مشورتی ملی آسیب فشاری)، زخم فشاری آسیبی موضعی به پوست و بافت زیرین آن است که معمولاً بر روی برجستگی استخوانی و در نتیجه فشار یا ترکیب فشار با نیروی برشی ایجاد می شود.
وقتی بدن برای مدت طولانی در یک وضعیت ثابت باقی بماند، فشار وارده بر بافت ها باعث فشرده شدن رگ های خونی کوچک می شود. این فشار مانع از رسیدن خون و اکسیژن به بافت ها می شود. در نتیجه سلول ها شروع به آسیب دیدن و مردن می کنند.
مراحل زخم بستر شامل چهار درجه است:
بیماران در معرض زخم بستر باید قبل از رسیدن به مراحل پیشرفته شناسایی شوند. تشخیص زودهنگام و مداخله به موقع می تواند از عوارض جدی جلوگیری کند.
شناخت عوامل خطر زخم بستر اولین قدم برای پیشگیری از زخم بستر در بیماران بستری است. این عوامل به دو دسته قابل کنترل و غیر قابل کنترل تقسیم می شوند.
طبق اطلاعات منتشر شده توسط MedlinePlus، ترکیب چند عامل خطر به طور همزمان، احتمال ابتلا به زخم بستر را به شدت افزایش می دهد. منبع: MedlinePlus
| عامل خطر | قابل کنترل | غیر قابل کنترل |
|---|---|---|
| بی حرکتی طولانی مدت | ✓ (با تغییر پوزیشن) | — |
| سن بالا | — | ✓ |
| سوء تغذیه | ✓ (با رژیم غذایی مناسب) | — |
| بی اختیاری | ✓ (با مراقبت بهداشتی) | — |
| دیابت | ✓ (با کنترل قند خون) | ✓ (ماهیت بیماری) |
| ضایعه نخاعی | — | ✓ |
| سکته مغزی | ✓ (با توان بخشی) | ✓ (آسیب اولیه) |
| چاقی مفرط | ✓ (با مدیریت وزن) | — |
| لاغری شدید | ✓ (با تغذیه مناسب) | — |
| کاهش سطح هوشیاری | — | ✓ |
| مصرف کورتیکواستروئید | ✓ (با مشورت پزشک) | — |
| سابقه زخم بستر قبلی | ✓ (با پیشگیری فعال) | — |
شناسایی گروه های پرخطر زخم بستر برای مراقبان، پرستاران و خانواده بیماران اهمیت حیاتی دارد. در ادامه مهم ترین گروه هایی که بیشتر در معرض زخم بستر هستند را بررسی می کنیم.
سالمندان یکی از مهم ترین گروه های پرخطر زخم بستر هستند. با افزایش سن تغییرات مهمی در بدن رخ می دهد:
سالمندان بالای ۷۰ سال که بیمار بستری هستند، بالاترین میزان ریسک زخم بستر را دارند. مراقبت در منزل از این افراد نیاز به دانش و توجه ویژه دارد.
بیمار سکته مغزی به دلیل فلج یک طرفه یا دو طرفه بدن، یکی از آسیب پذیرترین گروه ها در برابر زخم فشاری است. این بیماران اغلب:
پیشگیری از زخم بستر در بیماران بستری که سکته مغزی کرده اند، باید از همان روز های اول بستری آغاز شود.
بیمار ضایعه نخاعی از نظر احتمال ابتلا به زخم بستر در بالاترین سطح خطر قرار دارد. آمار ها نشان می دهد که تا ۸۰ درصد از بیماران ضایعه نخاعی حداقل یک بار در طول زندگی دچار زخم فشاری می شوند.
دلایل اصلی:
بیمار پارکینسون به تدریج توانایی حرکتی خود را از دست می دهد. در مراحل پیشرفته بیماری، این بیماران اغلب به تخت محدود می شوند و ریسک زخم بستر به شدت افزایش می یابد.
ویژگی های این بیماران:
بیمار ALS (اسکلروز جانبی آمیوتروفیک) به دلیل تخریب تدریجی نورون های حرکتی، به مرور توانایی حرکت تمام اعضای بدن را از دست می دهد. این بیماران در معرض زخم بستر در مراحل پیشرفته بیماری قرار دارند زیرا:
دیابت یکی از مهم ترین عوامل خطر زخم بستر است. بیماران دیابتی به دلایل زیر آسیب پذیرترند:
طبق اطلاعات Mayo Clinic، بیماران دیابتی که بستری هستند باید تحت نظارت ویژه از نظر ایجاد زخم فشاری قرار بگیرند. منبع: Mayo Clinic
بیمارانی که جراحی سنگین انجام داده اند، به ویژه جراحی ارتوپدی مانند تعویض مفصل ران یا جراحی ستون فقرات، مدت زمان طولانی را در بی حرکتی طولانی مدت سپری می کنند. عوامل تشدید کننده:
هر بیمار بستری که بیش از ۴۸ ساعت در تخت بماند، در معرض زخم بستر قرار می گیرد. اما بیماران بستری طولانی مدت مانند:
ریسک زخم بستر بسیار بالایی دارند و نیاز به برنامه پیشگیری فعال دارند.
چاقی مفرط به دلایل زیر احتمال ابتلا به زخم بستر را افزایش می دهد:
| گروه بیمار | میزان خطر زخم بستر | علت اصلی |
|---|---|---|
| سالمندان بالای ۷۰ سال | بسیار بالا | نازکی پوست و کاهش حرکت |
| بیمار ضایعه نخاعی | بسیار بالا | از دست دادن کامل حس و حرکت |
| بیمار سکته مغزی | بالا | فلج و بی حرکتی طولانی مدت |
| بیمار ALS | بالا | فلج پیشرونده |
| بیمار پارکینسون | متوسط تا بالا | سفتی عضلانی و کاهش تدریجی حرکت |
| بیماران دیابتی | متوسط تا بالا | اختلال گردش خون و نوروپاتی |
| بیماران بعد از جراحی | متوسط | بی حرکتی موقت |
| بیماران بستری طولانی مدت | بالا | فشار مداوم بر بافت ها |
| افراد با اضافه وزن شدید | متوسط تا بالا | فشار زیاد و محدودیت حرکتی |
تجهیزات پزشکی نقش بسیار مهمی در کاهش ریسک زخم بستر و پیشگیری از زخم بستر در بیماران بستری دارند. استفاده صحیح از این تجهیزات می تواند فشار وارد بر بافت ها را کاهش دهد و گردش خون را بهبود بخشد.
مهم ترین ابزار برای بیماران پرخطر زخم بستر، تشک زخم بستر است. این تشک ها به روش های مختلف فشار را توزیع می کنند و از تمرکز فشار بر یک نقطه جلوگیری می کنند.
دو نوع اصلی تشک های ضد زخم بستر وجود دارد:
تشک مواج سلولی: این تشک از سلول های هوایی مجزا تشکیل شده که به صورت متناوب باد و خالی می شوند. این عملکرد باعث تغییر مداوم نقاط فشار می شود.
تشک مواج تخم مرغی: سطح این تشک به شکل برآمدگی هایی شبیه شانه تخم مرغ طراحی شده و فشار را در سطح وسیع تری توزیع می کند.
اگر نمی دانید کدام تشک برای بیمار شما مناسب تر است، مقاله [تفاوت تشک مواج سلولی و تخم مرغی] راهنمای خوبی است.
اگر بیمار شما به تشک ضد زخم بستر نیاز دارد، پیشنهاد می کنیم مقاله [بهترین تشک مواج برای بیمار زخم بستر] را بخوانید
همچنین برای درک بهتر زمان مناسب استفاده از این تجهیزات، مطالعه مقاله [چه زمانی استفاده از تشک مواج ضروری است]بسیار مفید خواهد بود.
| تجهیزات پزشکی | کاربرد | نقش در پیشگیری از زخم بستر |
|---|---|---|
| تشک مواج سلولی | بیماران با ریسک متوسط تا بالا | تغییر متناوب نقاط فشار با سلول های هوایی |
| تشک مواج تخم مرغی | بیماران با ریسک کم تا متوسط | توزیع فشار در سطح وسیع تر |
| تخت بیمارستانی | تمام بیماران بستری | تسهیل تغییر پوزیشن و ارتفاع |
| ویلچر با بالشتک ضد فشار | بیماران ضایعه نخاعی و سالمندان | کاهش فشار در حالت نشسته |
| واکر | بیماران با توانایی حرکت محدود | تشویق به حرکت و کاهش بی حرکتی |
| بالشتک ضد فشار | تمام بیماران پرخطر | محافظت از نواحی آسیب پذیر مانند پاشنه و آرنج |
پیشگیری از زخم بستر در بیماران بستری نیازمند یک رویکرد چند جانبه است. در ادامه مهم ترین اقدامات پیشگیرانه را بررسی می کنیم.
تغییر پوزیشن مهم ترین اقدام برای کاهش ریسک زخم بستر است:
تغذیه نقش حیاتی در پیشگیری از زخم بستر دارد:
پوست اولین سد دفاعی بدن در برابر زخم فشاری است:
متاسفانه بسیاری از مراقبان و حتی برخی پرستاران اشتباهاتی مرتکب می شوند که ریسک زخم بستر را افزایش می دهد. شناخت این اشتباهات برای افراد در معرض زخم بستر و مراقبان آن ها ضروری است.
۱. عدم تغییر وضعیت منظم بیمار
بسیاری از مراقبان فراموش می کنند یا نمی دانند که بیمار بستری باید هر ۲ ساعت تغییر پوزیشن داده شود. این مهم ترین اشتباه است.
۲. کشیدن بیمار روی تشک
کشیدن بیمار به جای بلند کردن باعث ایجاد نیروی برشی می شود که پوست و بافت زیرین را آسیب می زند.
۳. ماساژ دادن نواحی قرمز شده
بسیاری تصور می کنند ماساژ نواحی قرمز شده مفید است، در حالی که این کار باعث آسیب بیشتر بافت های ضعیف شده می شود.
۴. استفاده از حلقه بادی (دونات)
حلقه های بادی به جای کاهش فشار، آن را به لبه های حلقه منتقل می کنند و وضعیت را بدتر می کنند.
۵. بی توجهی به تغذیه بیمار
سوء تغذیه یکی از مهم ترین عوامل خطر زخم بستر است و نادیده گرفتن آن اشتباه بزرگی است.
۶. عدم بررسی روزانه پوست
اگر پوست بیمار روزانه بررسی نشود، مراحل اولیه زخم فشاری نادیده گرفته می شود و درمان دشوار تر خواهد شد.
۷. استفاده نادرست از تشک مواج
برخی مراقبان تشک مواج را روی تشک معمولی خیلی نرم قرار می دهند یا فشار پمپ را درست تنظیم نمی کنند.
۸. عدم مراقبت از بهداشت پوست
رها کردن پوست بیمار در رطوبت ناشی از عرق یا بی اختیاری، زمینه را برای تخریب پوست و ایجاد زخم فراهم می کند.
۹. فراموش کردن بیمار در یک وضعیت ثابت هنگام خواب شبانه
شب ها نیز باید برنامه تغییر پوزیشن اجرا شود.
۱۰. تاخیر در مراجعه به پزشک
هر گونه تغییر رنگ پوست در بیماران پرخطر باید فوراً گزارش شود. تاخیر باعث پیشرفت زخم می شود.
حالا که می دانید چه بیمارانی بیشتر در معرض زخم بستر هستند، باید بتوانید بیماران پرخطر زخم بستر را سریع و دقیق شناسایی کنید. در ادامه یک راهنمای عملی ارائه می شود.
اگر بیمار شما حتی دو مورد از موارد زیر را دارد، باید اقدامات پیشگیرانه را آغاز کنید:
۱. ارزیابی سطح خطر با مقیاس Braden
۲. تهیه تشک زخم بستر مناسب
۳. تنظیم برنامه تغییر پوزیشن
۴. مشاوره تغذیه
۵. آموزش مراقبان
۶. بررسی روزانه پوست
۷. ثبت و مستند سازی اقدامات
بیماران در معرض زخم بستر نیاز به مراقبت مداوم و هوشمندانه دارند. چه در بیمارستان و چه در مراقبت در منزل، شناسایی زودهنگام افراد در معرض زخم بستر و اجرای اقدامات پیشگیرانه می تواند از ایجاد زخم های دردناک و گاه تهدید کننده حیات جلوگیری کند. به یاد داشته باشید که پیشگیری از زخم بستر در بیماران بستری همیشه ساده تر، ارزان تر و موثرتر از درمان آن است.
سالمندان، بیماران سکته مغزی، بیماران ضایعه نخاعی، بیماران پارکینسون، بیماران ALS، بیماران دیابتی، بیماران بعد از جراحی، بیماران بستری طولانی مدت و افراد با اضافه وزن شدید بیشترین ریسک زخم بستر را دارند.
خیر. زخم فشاری در هر جایی که بیمار بی حرکت باشد ایجاد می شود. مراقبت در منزل نیز باید شامل اقدامات پیشگیرانه باشد.
بی حرکتی طولانی مدت مهم ترین عامل است. فشار مداوم بر بافت ها باعث کاهش خون رسانی و آسیب سلولی می شود.
تشک مواج ریسک را به شدت کاهش می دهد اما به تنهایی کافی نیست. تغییر پوزیشن منظم، تغذیه مناسب و مراقبت از پوست نیز ضروری است.
بیمار بستری باید حداقل هر ۲ ساعت تغییر پوزیشن داده شود. بیماران نشسته در ویلچر هر ۱۵ تا ۳۰ دقیقه.
هر دو گروه پرخطر هستند. در افراد لاغر برجستگی های استخوانی بیشتر در معرض فشار هستند و در افراد چاق فشار بیشتری بر بافت ها وارد می شود.
بله. دیابت باعث اختلال در گردش خون، نوروپاتی، کاهش توانایی ترمیم زخم و افزایش احتمال عفونت می شود. این عوامل همگی احتمال ابتلا به زخم بستر را بالا می برند.
تشک مواج سلولی از سلول های هوایی مجزا تشکیل شده که به صورت متناوب پر و خالی می شوند. تشک مواج تخم مرغی سطحی ثابت با برآمدگی های تخم مرغی دارد که فشار را توزیع می کند.
از مقیاس Braden استفاده کنید. اگر بیمار شما در حرکت، تغذیه، رطوبت پوست یا فعالیت محدودیت دارد، در گروه پرخطر قرار می گیرد.
ماساژ ملایم نواحی سالم مفید است اما هرگز نباید نواحی قرمز شده یا ملتهب را ماساژ دهید. این کار باعث آسیب بیشتر می شود.
بسیار مهم است. سوء تغذیه به ویژه کمبود پروتئین، ویتامین C و زینک باعث ضعف بافت ها و کاهش توانایی ترمیم می شود.
بله. زخم های فشاری درجه ۳ و ۴ می توانند منجر به عفونت شدید، سپسیس و حتی مرگ شوند. به همین دلیل شناسایی بیماران در معرض زخم بستر بسیار حیاتی است.
تمرینات غیر فعال (توسط مراقب) و فعال (توسط خود بیمار) می تواند گردش خون را بهبود بخشد و ریسک زخم بستر را کاهش دهد.
از همان لحظه بستری شدن بیمار. هر چه زودتر اقدامات پیشگیری از زخم بستر در بیماران بستری آغاز شود، نتایج بهتری حاصل می شود.
کلیه حقوق مادی و معنوی برای آزما تجهیز محفوظ می باشد و هرگونه کپی برداری شامل پیگرد قانونی می باشد.
