زمان مطالعه19 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
تنظیم فشار تشک مواج یکی از مهم ترین اقدامات مراقبتی برای پیشگیری از زخم بستر در بیماران بی حرکت است. تنظیم نادرست می تواند اثربخشی تشک را به شدت کاهش دهد و زمینه ساز آسیب فشاری یا همان Pressure Injury شود. در این راهنما به صورت گام به گام یاد می گیرید که چگونه فشار تشک مواج را متناسب با وزن، وضعیت بالینی و نوع تشک تنظیم کنید تا بیشترین محافظت از پوست بیمار بستری فراهم شود.
به طور خلاصه، تنظیم فشار تشک مواج باید بر اساس وزن بیمار، نوع تشک (سلولی یا تخم مرغی) و وضعیت بالینی او انجام شود. ابتدا فشار اولیه را از روی جدول وزن روی کمپرسور تشک تنظیم کنید، سپس با روش بررسی دستی مطمئن شوید بیمار در تشک ته نشین نمی شود.
فشار مناسب تشک مواج زمانی برقرار است که هنگام قرار دادن کف دست زیر برجستگی استخوانی بیمار، مانند استخاجی، حدود دو تا سه سانتی متر هوای نرم احساس شود. تنظیم باد تشک مواج باید با هر تغییر وزن بیمار، تغییر وضعیت بالینی یا بستری شدن دوباره، مجددا بررسی شود.
تنظیم صحیح تشک مواج در کنار چرخش منظم بیمار هر دو تا سه ساعت، بهترین نتیجه را در پیشگیری از زخم بستر به همراه دارد. اگر پوست بیمار قرمز یا فرورفته شد، فشار را افزایش دهید و اگر بیمار احساس ناراحتی یا فرورفتگی بیش از حد داشت، فشار را کاهش دهید.
| موضوع | پاسخ کوتاه |
|---|---|
| فشار اولیه | بر اساس جدول وزن روی کمپرسور تشک تنظیم می شود |
| روش بررسی | بررسی دستی (Hand Check) زیر برجستگی استخوانی |
| زمان چرخه فشار متناوب | معمولا بین ۱۰ تا ۲۵ دقیقه، بسته به مدل کمپرسور |
| نشانه فشار کم | فرورفتن یا ته نشین شدن بیمار در تشک |
| نشانه فشار زیاد | سفتی بیش از حد تشک و ناراحتی بیمار |
| زمان بازبینی فشار | با هر تغییر وزن، وضعیت بیمار یا بستری جدید |
تنظیم فشار تشک مواج به این دلیل اهمیت دارد که فشار نامناسب می تواند اثر حفاظتی تشک را خنثی کند و حتی خودش زمینه ساز آسیب پوستی شود. تشک مواج با تغییر متناوب فشار در سلول های هوا، از ایجاد فشار ثابت و طولانی روی یک نقطه از بدن جلوگیری می کند.
وقتی فشار تماسی یا Interface Pressure روی یک ناحیه از پوست، برای مدت طولانی از فشار بستن مویرگ ها بیشتر شود، جریان خون به آن ناحیه قطع می شود. این وضعیت ایسکمی بافتی یا Tissue Ischemia نام دارد و در صورت ادامه، به مرگ سلولی و شکل گیری زخم بستر یا Pressure Ulcer منجر می شود.
عوامل دیگری مانند نیروی برشی (Shear Force)، اصطکاک (Friction)، رطوبت پوست (Moisture) و بی حرکتی طولانی مدت (Immobility) نیز خطر آسیب فشاری را افزایش می دهند. طبق تعریف مرکز تخصصی NPIAP، یک سطح حمایتی یا Support Surface مناسب باید بتواند بار وارده بر بافت را به طور موثر بازتوزیع کند.
طبق اطلاعات کلینیک مایو (Mayo Clinic)، بیشتر موارد زخم بستر روی نواحی استخوانی مانند پاشنه پا، مچ پا، لگن و استخوان خاجی شکل می گیرد؛ همان نواحی که در تنظیم صحیح تشک مواج باید بیشترین توجه به بازتوزیع فشار در آن ها معطوف شود. کلینیک کلیولند (Cleveland Clinic) نیز تاکید می کند افراد سالمند، کم تحرک یا دارای بیماری زمینه ای، بیشترین ریسک را برای این آسیب دارند.
سازمان بهداشت ملی بریتانیا (NHS) و پایگاه اطلاعاتی MedlinePlus هر دو استفاده از سطوح حمایتی مناسب مانند تشک های فشار متناوب را بخشی جدایی ناپذیر از برنامه پیشگیری از زخم بستر می دانند. بر همین اساس، فشار مناسب تشک مواج باید همیشه در کنار سایر اقدامات مراقبتی مانند چرخش بیمار و تغذیه مناسب دیده شود، نه به عنوان جایگزین آن ها.
به همین دلیل صرف داشتن تشک مواج سلولی یا تشک مواج تخم مرغی کافی نیست؛ اگر فشار تشک مواج درست تنظیم نشود، این وسیله عملا نمی تواند وظیفه بازتوزیع فشار یا Pressure Redistribution را انجام دهد. برای بیماران در معرض خطر بالا، مراجعه به مقاله چه زمانی استفاده از تشک مواج ضروری است نیز مفید است.
نکته مهم دیگر این است که حتی با بهترین تشک زخم بستر، اگر تنظیمات فشار متناسب با بیمار نباشد، ممکن است باز هم زخم بستر شکل بگیرد. در مقاله چرا با وجود استفاده از تشک مواج، زخم بستر ایجاد می شود؟ این موضوع به تفصیل بررسی شده است.
تنظیم فشار تشک مواج یک فرآیند گام به گام است که با شناخت وزن بیمار شروع و با بررسی نهایی راحتی و ایمنی او تمام می شود. در ادامه، مراحل اصلی تنظیم باد تشک مواج را به ترتیب توضیح می دهیم.
روی بدنه کمپرسور تشک، معمولا جدولی از بازه های وزنی (مثلا کمتر از ۵۰ کیلوگرم، ۵۰ تا ۹۰ کیلوگرم و بیشتر از ۹۰ کیلوگرم) وجود دارد. دکمه انتخاب فشار یا Comfort Control را روی بازه ای که وزن بیمار در آن قرار می گیرد تنظیم کنید.
این تنظیم اولیه، فشار مناسب تشک مواج را به صورت تقریبی فراهم می کند، اما نقطه شروع است نه پایان کار. بیماران بسیار لاغر یا دارای برجستگی استخوانی شدید، معمولا به فشار کمتر از عدد پیشنهادی جدول نیاز دارند.
پس از روشن کردن پمپ تشک، حداقل بین ۱۵ تا ۶۰ دقیقه صبر کنید تا تمام سلول های هوا به طور کامل باد شوند. بیمار را روی تشک نیمه باد قرار ندهید، زیرا در این حالت تنظیم صحیح تشک مواج امکان پذیر نیست و خطر فرورفتن بیمار تا کف تخت وجود دارد.
پیش از انتقال بیمار، با فشار دادن ملایم دست روی چند نقطه مختلف تشک بررسی کنید که همه سلول های هوا به یک اندازه سفت شده باشند. سفتی نامتوازن میان بخش های مختلف تشک، معمولا نشانه گرفتگی یکی از شیلنگ های هوا یا نشتی خفیف در یکی از سلول هاست.
به یاد داشته باشید که تنظیم فشار تشک مواج تنها زمانی نتیجه مطلوب می دهد که این مرحله باد کردن کامل، پیش از قرارگیری بیمار روی تشک، به درستی و با دقت انجام شده باشد.
بیشتر کمپرسورهای تشک مواج، زمان چرخه ای بین ۱۰ تا ۲۵ دقیقه برای فشار متناوب دارند. برای بیماران با ریسک بالای زخم بستر، معمولا چرخه های کوتاه تر (۱۰ تا ۱۲ دقیقه) و برای بیماران با ریسک پایین تر، چرخه های بلندتر توصیه می شود.
در مدل های دیجیتال جدیدتر، می توانید زمان چرخه را از روی صفحه نمایش کمپرسور تشک انتخاب کنید و برخی دستگاه ها حتی امکان ذخیره تنظیمات اختصاصی هر بیمار را نیز دارند. اگر بیمار نسبت به حرکت مداوم سلول ها حساسیت یا احساس تهوع دارد، می توان به طور موقت از حالت استاتیک (Static Mode) استفاده کرد، هرچند این حالت نباید جایگزین دائمی فشار متناوب شود.
دست خود را با کف رو به بالا، زیر تشک و در ناحیه زیر باسن یا استخاجی بیمار قرار دهید. اگر بتوانید حدود دو تا سه سانتی متر هوای نرم بین کف دست و بدن بیمار احساس کنید، فشار مناسب تشک مواج تامین شده است.
اگر بلافاصله برجستگی استخوانی بیمار را احساس کردید، یعنی بیمار در حال ته نشین شدن یا Bottoming Out است و باید فشار را افزایش دهید. این روش، استاندارد بالینی شناخته شده برای ارزیابی تشک های هوایی است.
پس از تنظیم فشار تشک مواج، حداقل به مدت سی دقیقه واکنش بیمار را زیر نظر بگیرید. سپس پوست نواحی پرخطر مانند استخاجی، پاشنه پا، لگن و آرنج را از نظر قرمزی یا تغییر رنگ بررسی کنید.
اگر بیمار نمی تواند صحبت کند، به علائم غیرکلامی مانند اخم کردن، بی قراری یا افزایش ضربان قلب توجه کنید. برای انتخاب تشک مناسب پیش از خرید نیز می توانید مقاله بهترین تشک مواج برای بیمار زخم بستر را مطالعه کنید.
در مراکز درمانی و منزل، بهتر است تاریخ و ساعت هر بار تنظیم صحیح تشک مواج همراه با عدد انتخاب شده روی کمپرسور، در یک دفترچه یا برگه مراقبتی ثبت شود. این ثبت ساده کمک می کند تا در صورت بروز هرگونه قرمزی یا تغییر در پوست بیمار، به راحتی مشخص شود که آخرین تنظیم فشار چه زمانی و با چه مقداری انجام شده است.
فشار مناسب تشک مواج را می توان از طریق چند نشانه ساده و بدون نیاز به تجهیزات تخصصی تشخیص داد. مهم ترین این نشانه ها، نتیجه بررسی دستی، وضعیت پوست و میزان راحتی بیمار روی تشک است.
اگر بررسی دستی نشان دهد بین کف دست و بدن بیمار فاصله هوای کافی وجود دارد، این یعنی تنظیم فشار تشک مواج درست انجام شده است. همچنین اگر پوست نواحی پرخطر، قرمزی مقاوم یا فرورفتگی نداشته باشد، فشار در محدوده مناسبی قرار دارد.
نشانه دیگر، ثبات بیمار روی تشک است؛ در فشار مناسب تشک مواج، بیمار نه به کف تخت فرو می رود و نه احساس ناپایداری یا تلوتلو خوردن دارد. اگر بیمار قادر به صحبت باشد، بهتر است مستقیما از او درباره راحتی تشک بپرسید.
جدول زیر خلاصه ای از این نشانه ها را نشان می دهد:
| نشانه | فشار مناسب | فشار نامناسب |
|---|---|---|
| بررسی دستی | حدود ۲ تا ۳ سانتی متر هوا احساس می شود | برجستگی استخوانی بلافاصله لمس می شود |
| وضعیت پوست | بدون قرمزی مقاوم یا فرورفتگی | قرمزی که بعد از ۳۰ دقیقه از بین نمی رود |
| ثبات بیمار | بیمار پایدار و بدون فرورفتن زیاد است | بیمار در تشک فرو می رود یا ناپایدار است |
| احساس بیمار | راحت و بدون شکایت | احساس فشار، سفتی یا درد |
برای بیمارانی که مدت طولانی در بستر هستند، بازبینی منظم این نشانه ها اهمیت بیشتری پیدا می کند، زیرا وضعیت بدنی و پوست بیمار بستری ممکن است در طول زمان تغییر کند.
برای بیماران با ریسک بالا، مانند افراد مسن، دیابتی یا دارای زخم بستر قبلی، توصیه می شود بررسی دستی حداقل روزی یک بار و پس از هر بار تعویض ملحفه یا تعویض وضعیت بیمار انجام شود. برای بیماران با ریسک پایین تر، بررسی هفتگی همراه با مشاهده روزانه پوست معمولا کافی است، هرچند تصمیم نهایی همیشه باید بر عهده تیم درمانی یا پرستار مسئول باشد.
هم فشار بیش از حد و هم فشار کمتر از حد لازم در تشک مواج، می تواند خطر آسیب پوستی را افزایش دهد. تنظیم صحیح تشک مواج باید همیشه در یک محدوده متعادل باشد، نه خیلی سفت و نه خیلی نرم.
وقتی فشار بیش از حد بالا باشد، تشک عملا شبیه یک سطح سخت عمل می کند و توانایی بازتوزیع فشار را از دست می دهد. در مقابل، فشار بسیار پایین باعث می شود بیمار تا کف تخت فرو برود و برجستگی های استخوانی او مستقیم روی سازه تخت قرار گیرد.
این دو حالت در طول زمان اثر تجمعی نیز دارند؛ یعنی حتی اگر فشار نامناسب برای مدت کوتاهی برقرار باشد، تکرار روزانه آن می تواند به مرور آسیب پوستی جدی تری ایجاد کند. به همین دلیل، یک بار تنظیم باد تشک مواج در روز اول کافی نیست و این کار باید به صورت عادتی روزانه در برنامه مراقبت از بیمار بستری قرار گیرد.
| حالت | مشکلات احتمالی |
|---|---|
| فشار زیاد | کاهش بازتوزیع فشار، افزایش فشار تماسی، احساس ناراحتی، افزایش خطر زخم بستر روی نقاط تماس |
| فشار کم | ته نشین شدن بیمار، تماس مستقیم استخوان با کف تخت، بی ثباتی هنگام جابه جایی، افزایش خطر ایسکمی بافتی |
| فشار متعادل | بازتوزیع مناسب فشار، حفظ گردش خون، راحتی بیمار، کاهش فشار روی نقاط پرخطر |
در هر دو حالت فشار زیاد و کم، هدف اصلی یعنی کاهش فشار روی بافت بیمار محقق نمی شود. به همین دلیل کارشناسان همیشه توصیه می کنند تنظیم صحیح تشک مواج را به عنوان یک فرآیند مداوم، نه یک تنظیم یک باره، در نظر بگیرید.
چند عامل اصلی روی نحوه تنظیم باد تشک مواج تاثیر می گذارند که در ادامه هر یک را جداگانه بررسی می کنیم.
وزن بیمار: وزن، مهم ترین عامل در تعیین فشار اولیه است. بیماران سنگین تر معمولا به فشار بالاتر و بیماران لاغرتر یا دارای برجستگی استخوانی شدید، به فشار پایین تر نیاز دارند. تغییرات وزن در طول دوره درمان، مانند کاهش وزن ناشی از بیماری یا افزایش وزن پس از بهبودی، باید هر بار در تنظیم فشار لحاظ شود.
نوع تشک: تشک مواج سلولی به دلیل ساختار سلول های بزرگ تر و ارتفاع بیشتر، معمولا برای بیماران با ریسک بالاتر زخم بستر یا زخم های موجود مناسب تر است. در مقابل، تشک مواج تخم مرغی برای بیماران با ریسک پایین تر یا استفاده پیشگیرانه کوتاه مدت کاربرد بیشتری دارد. مقاله تفاوت تشک مواج سلولی و تخم مرغی این تفاوت ها را با جزئیات بیشتر توضیح می دهد.
هر نوع تشک، محدوده فشار و نحوه واکنش متفاوتی به تنظیمات کمپرسور دارد؛ به همین دلیل، همیشه پیش از تنظیم فشار، دفترچه راهنمای مدل خاص تشک را نیز بررسی کنید تا از تنظیمات کارخانه ای آن مطلع شوید.
وضعیت بالینی بیمار: بیمارانی که دچار بی حرکتی کامل، کاهش حس پوستی، سوءتغذیه یا بی اختیاری ادرار و مدفوع هستند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند و نیاز به دقت بیشتری در تنظیم فشار دارند. رطوبت ناشی از تعریق یا بی اختیاری نیز می تواند حتی با فشار مناسب، خطر آسیب پوستی را افزایش دهد و باید به طور جداگانه مدیریت شود. برای شناخت گروه های پرخطر می توانید مقاله چه بیمارانی بیشتر در معرض زخم بستر هستند؟ را مطالعه کنید.
مدت بستری بودن: هرچه مدت بستری بودن بیمار طولانی تر شود، خطر تجمعی زخم بستر نیز بیشتر می شود. برای بیمار بستری طولانی مدت، بازبینی دوره ای فشار و بازرسی روزانه پوست اهمیت بیشتری پیدا می کند. همچنین برای این دسته از بیماران، استفاده از تشک زخم بستر با کیفیت مناسب، در کنار تنظیم صحیح فشار، ضروری است.
بسیاری از مشکلات مربوط به زخم بستر، نه به دلیل نبود تشک مناسب، بلکه به دلیل اشتباه در تنظیم صحیح تشک مواج رخ می دهند. جدول زیر رایج ترین این اشتباهات را نشان می دهد.
| اشتباه رایج | پیامد آن | راه حل |
|---|---|---|
| تنظیم فشار فقط یک بار در ابتدا | عدم تطابق فشار با تغییرات وزن یا وضعیت بیمار | بازبینی دوره ای فشار، حداقل هفتگی |
| نادیده گرفتن روش بررسی دستی | ته نشین شدن بی سروصدای بیمار در تشک | انجام بررسی دستی منظم زیر برجستگی های استخوانی |
| خاموش کردن تشک بدون توجه | از بین رفتن فشار متناوب و برگشت به فشار ثابت | آگاهی از نحوه عملکرد پمپ تشک هنگام قطع برق |
| جایگزینی تنظیم فشار به جای چرخش بیمار | افزایش خطر زخم بستر با وجود داشتن تشک | ادامه چرخش منظم بیمار هر دو تا سه ساعت |
| استفاده از فشار یکسان برای همه بیماران | عدم تناسب فشار با وزن و وضعیت فردی | تنظیم باد تشک مواج بر اساس وزن و شرایط هر بیمار |
یکی از پرسش های رایج خانواده ها این است که آیا تشک مواج باید همیشه روشن بماند یا خیر. پاسخ کامل این پرسش را می توانید در مقاله تشک مواج باید همیشه روشن باشد؟ بخوانید.
نکته مهم دیگر مربوط به زمان قطع برق است. اگر کمپرسور تشک به هر دلیلی خاموش شود، فشار تشک مواج به مرور از بین می رود و تشک به حالت نیمه باد یا خالی در می آید. برای آشنایی با اقدامات لازم در این شرایط، مقاله قطع برق تشک مواج؛ هنگام خاموش شدن دستگاه چه باید کرد؟ را مطالعه کنید.
اغلب این اشتباهات، نه از سر بی توجهی، بلکه به دلیل نبود آموزش کافی رخ می دهند. آموزش کوتاه اما دقیق پرستار، خانواده یا مراقب بیمار درباره نحوه بررسی دستی و بازخوانی نشانه های پوستی، می تواند تا حد زیادی از تکرار این اشتباهات جلوگیری کند.
برای اینکه تنظیم صحیح تشک مواج در طول زمان حفظ شود و بیشترین بهره از دستگاه گرفته شود، رعایت نکات زیر توصیه می شود.
رعایت مستمر این نکات، در کنار انتخاب یک تشک زخم بستر باکیفیت و استفاده صحیح از پمپ تشک، بخش مهمی از مراقبت از بیمار بستری طولانی مدت را تشکیل می دهد و می تواند به طور محسوسی از بروز عوارض پوستی جلوگیری کند.
به طور کلی، بررسی دستی فشار باید حداقل روزی یک بار و همچنین پس از هر تغییر وضعیت یا وزن بیمار انجام شود. برای بیماران با ریسک بالای زخم بستر، بهتر است این بررسی در هر شیفت مراقبتی تکرار شود.
خیر. تنظیم فشار تشک مواج باید بر اساس وزن، قد، وضعیت پوست و بیماری زمینه ای هر فرد به صورت جداگانه انجام شود.
فرورفتن بیش از حد معمولا نشانه فشار پایین یا باد نبودن کامل سلول های هواست و باید بلافاصله فشار افزایش یابد. همچنین بررسی کنید که شیلنگ اتصال کمپرسور به تشک، پیچ خوردگی یا نشتی نداشته باشد.
زمان چرخه معمولا بین ۱۰ تا ۲۵ دقیقه است؛ برای بیماران پرخطر، چرخه های کوتاه تر معمولا ترجیح داده می شود. انتخاب نهایی باید با در نظر گرفتن راحتی بیمار و توصیه تیم درمانی انجام شود.
هیچ کدام به طور مطلق بهتر نیستند؛ انتخاب بین تشک مواج سلولی و تشک مواج تخم مرغی به سطح خطر و وضعیت بالینی بیمار بستگی دارد.
خیر. حتی با تنظیم صحیح تشک مواج، چرخش منظم بیمار همچنان توصیه می شود و نباید کنار گذاشته شود.
اگر تشک هنگام لمس بسیار سفت باشد و بیمار احساس ناراحتی یا فشار زیاد کند، احتمالا فشار بیش از حد بالاست.
برای رسیدن به فشار مناسب تشک مواج، معمولا بین ۱۵ تا ۶۰ دقیقه زمان لازم است تا سلول های هوا کامل باد شوند.
در بیشتر مدل ها، فشار بر اساس بازه های وزنی از پیش تعیین شده تنظیم می شود، نه وزن دقیق.
بی قراری می تواند نشانه فشار نامناسب یا سایر مشکلات مانند درد باشد؛ بهتر است ابتدا با بررسی دستی، وضعیت فشار را ارزیابی کنید.
بله، با آموزش ساده و رعایت روش بررسی دستی، خانواده ها نیز می توانند این تنظیم را انجام دهند.
معمولا به دلیل تنظیم نادرست فشار، نبود چرخش منظم بیمار یا نادیده گرفتن بازرسی روزانه پوست رخ می دهد. تغذیه نامناسب و رطوبت پوست نیز می توانند در کنار این عوامل، خطر را افزایش دهند.
بله، رطوبت ناشی از تعریق یا بی اختیاری می تواند خطر آسیب پوستی را حتی با فشار مناسب افزایش دهد.
بلافاصله پس از بستری شدن، هر تغییر وزن محسوس و به صورت دوره ای در طول مراقبت از بیمار.
همیشه نه، اما صدای غیرعادی یا مداوم می تواند نشانه نشتی هوا یا مشکل فنی کمپرسور تشک باشد.
تنظیم فشار تشک مواج یک اقدام ساده اما حیاتی در مراقبت از بیماران بی حرکت است که تاثیر مستقیمی بر پیشگیری از زخم بستر دارد. با رعایت مراحل گفته شده، از تنظیم بر اساس وزن گرفته تا بررسی دستی و پایش روزانه پوست، می توان فشار مناسب تشک مواج را برای هر بیمار به صورت اختصاصی برقرار کرد.
به یاد داشته باشید که تنظیم صحیح تشک مواج یک فرآیند مداوم است، نه یک تنظیم یک باره در روز اول. همراه کردن تنظیم باد تشک مواج با چرخش منظم بیمار، بازرسی پوست و انتخاب یک تشک زخم بستر باکیفیت، بهترین نتیجه را در کاهش فشار روی بافت و حفظ سلامت پوست بیمار بستری به همراه خواهد داشت.
در صورت هرگونه تردید درباره تنظیم صحیح تشک بیمار خود، بهتر است از پرستار، تیم مراقبت در منزل یا فروشنده تجهیزات پزشکی (آزما تجهیز) راهنمایی بگیرید، زیرا هر مدل تشک ممکن است دستورالعمل جزئی متفاوتی داشته باشد.
کلیه حقوق مادی و معنوی برای آزما تجهیز محفوظ می باشد و هرگونه کپی برداری شامل پیگرد قانونی می باشد.
