سبد خرید شما خالی است.
با ما در تماس باشـید
زمان مطالعه17 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
مراحل زخم بستر به چهار درجه تقسیم می شود که هر کدام شدت و عمق متفاوتی دارند. در زخم بستر درجه ۱ پوست قرمز شده ولی هنوز آسیب سطحی ندارد. در زخم بستر درجه ۲ پوست زخم باز یا تاول می زند. زخم بستر درجه ۳ تا بافت زیر پوستی پیشرفت کرده و زخم بستر درجه ۴ عمیق ترین نوع است که عضله و حتی استخوان را درگیر می کند.
شناخت درجه زخم بستر اهمیت زیادی دارد چون نوع درمان، نحوه مراقبت و انتخاب تجهیزاتی مثل تشک مواج بر اساس همین مرحله بندی تعیین می شود. تشخیص زودهنگام و پیشگیری از زخم بستر می تواند از پیشرفت آسیب جلوگیری کند. در این مقاله تمام مراحل را با جزئیات کامل بررسی می کنیم تا بدانید در هر مرحله چه اقدامی لازم است.
| درجه زخم | علائم اصلی | شدت | اقدام پیشنهادی |
|---|---|---|---|
| زخم بستر درجه ۱ | قرمزی پایدار پوست، گرمای موضعی، درد خفیف | خفیف | تغییر وضعیت بیمار، کاهش فشار، استفاده از تشک مواج ساده |
| زخم بستر درجه ۲ | تاول، زخم باز سطحی، از بین رفتن اپیدرم | متوسط | پانسمان زخم، مشاوره پزشکی، استفاده از تشک مواج سلولی |
| زخم بستر درجه ۳ | زخم عمیق تا بافت چربی، حفره زیر پوست | شدید | درمان تخصصی، دبریدمان، تشک مواج پیشرفته |
| زخم بستر درجه ۴ | درگیری عضله، تاندون یا استخوان، نکروز پوست | بسیار شدید | بستری، جراحی احتمالی، مراقبت ویژه |
زخم بستر یا زخم فشاری نوعی آسیب پوستی و بافتی است که بر اثر فشار طولانی مدت روی یک ناحیه از بدن ایجاد می شود. در منابع پزشکی بین المللی این آسیب با عنوان Pressure Injury شناخته می شود.
وقتی بیمار برای مدت طولانی در یک وضعیت ثابت بماند، جریان خون در نقاطی که تحت فشار هستند مختل می شود. این اختلال خون رسانی باعث مرگ سلول ها و در نهایت ایجاد زخم می شود.
بر اساس اطلاعات Mayo Clinic، زخم بستر بیشتر در نواحی استخوانی بدن مثل لگن، پاشنه پا، آرنج، ستون فقرات و پشت سر ایجاد می شود.
این مشکل بیشتر در بیمار بستری و سالمندان دیده می شود. افرادی که توانایی تحرک ندارند یا حس درد آنها کاهش یافته، بیشتر در معرض خطر هستند.
علائم زخم بستر از قرمزی ساده شروع شده و در صورت بی توجهی می تواند تا تخریب عضله و استخوان پیشرفت کند. به همین دلیل شناخت مراحل زخم بستر برای مراقبین و خانواده بیمار ضرورت دارد.
برای درک بهتر مراحل زخم بستر باید بدانیم این زخم چگونه شکل می گیرد. سه عامل اصلی در ایجاد زخم بستر نقش دارند:
مهم ترین عامل، فشار طولانی مدت است. وقتی بافت نرم بدن بین استخوان و یک سطح سخت مثل تخت یا ویلچر فشرده می شود، خون نمی تواند به آن ناحیه برسد. بر اساس اطلاعات NHS، حتی دو ساعت فشار مداوم کافی است تا آسیب بافتی شروع شود.
کشیده شدن پوست روی سطح تخت هنگام جابه جایی نادرست بیمار باعث آسیب لایه بیرونی پوست می شود. این اصطکاک زمینه ساز ایجاد زخم فشاری است.
وقتی پوست در یک جهت و بافت زیرین در جهت دیگر حرکت می کند، عروق خونی کوچک پاره شده و خون رسانی مختل می شود. این حالت معمولا زمانی رخ می دهد که سر تخت بالا باشد و بدن بیمار به سمت پایین سُر بخورد.
سازمان بین المللی NPIAP (National Pressure Injury Advisory Panel) زخم بستر را به چهار مرحله اصلی تقسیم کرده است. شناخت دقیق هر درجه زخم بستر کمک می کند تا مراقبین بتوانند سریع تر واکنش نشان دهند و از پیشرفت زخم جلوگیری کنند.
زخم بستر درجه ۱ خفیف ترین مرحله است و اگر به موقع شناسایی شود، کاملا قابل برگشت است.
نکته مهم این است که در زخم بستر درجه ۱ پوست هنوز سالم است و زخم باز وجود ندارد. اما همین قرمزی ساده یک هشدار جدی محسوب می شود.
بر اساس راهنمای Cleveland Clinic، درمان در این مرحله ساده و موثر است:
زخم بستر درجه ۲ مرحله ای است که پوست به طور قابل مشاهده آسیب دیده و زخم سطحی ایجاد شده است. در این مرحله هنوز آسیب به بافت های عمقی نرسیده اما نیاز به توجه بیشتر و مراقبت حرفه ای وجود دارد.
در زخم بستر درجه ۲ لایه درم نیز ممکن است آسیب ببیند اما بافت زیر پوستی هنوز سالم است.
تمام عوامل خطر مرحله قبل به همراه:
طبق توصیه MedlinePlus، هرگز نباید از بتادین، آب اکسیژنه یا الکل روی زخم باز استفاده کرد چون این مواد بافت در حال ترمیم را از بین می برند.
زخم بستر درجه ۳ مرحله ای جدی و نگران کننده است. در این درجه، زخم از پوست عبور کرده و به بافت چربی زیر پوست رسیده است. بافت عضلانی و استخوان هنوز درگیر نشده اند اما زخم عمقی و وسیع است.
در زخم بستر درجه ۳ خطر عفونت به شدت افزایش پیدا می کند و درمان بدون نظارت پزشکی تقریبا غیرممکن است.
درمان زخم بستر در مرحله سوم حتما باید تحت نظر تیم پزشکی انجام شود:
بر اساس اطلاعات NHS، بهبود زخم بستر درجه ۳ ممکن است چندین ماه زمان ببرد و نیاز به صبر و مراقبت مستمر دارد.
زخم بستر درجه ۴ شدیدترین و خطرناک ترین مرحله است. در این درجه، آسیب بافتی گسترده بوده و ساختارهای عمقی بدن درگیر شده اند. این مرحله یک اورژانس پزشکی محسوب می شود.
در زخم بستر درجه ۴ بیمار ممکن است به دلیل تخریب اعصاب درد زیادی احساس نکند. اما این بی دردی نباید خانواده را گمراه کند.
درمان زخم بستر درجه ۴ پیچیده، طولانی و پرهزینه است:
بر اساس اطلاعات NPIAP، مرگ و میر در بیماران با زخم بستر درجه ۴ به طور معنی داری بالاتر است و پیشگیری مهم ترین اقدام ممکن محسوب می شود.
بهترین راه مقابله با زخم بستر درجه ۴ این است که هرگز اجازه ندهیم زخم به این مرحله برسد. پیشگیری از زخم بستر باید از همان روز اول بی حرکتی بیمار شروع شود.
| ویژگی | درجه ۱ | درجه ۲ | درجه ۳ | درجه ۴ |
|---|---|---|---|---|
| عمق آسیب | فقط سطح پوست | اپیدرم و درم | تا بافت چربی | عضله، تاندون، استخوان |
| ظاهر زخم | قرمزی پایدار | تاول یا زخم سطحی | حفره عمیق | زخم بسیار عمیق با نکروز |
| درد | خفیف تا متوسط | متوسط | ممکن است کاهش یابد | ممکن است بی حس باشد |
| خطر عفونت | کم | متوسط | بالا | بسیار بالا |
| زمان بهبود | چند روز | چند هفته | چند ماه | ماه ها تا هرگز |
| نیاز به پزشک | توصیه می شود | بله | حتما | فوری و اورژانسی |
| قابل برگشت | بله کاملا | بله با مراقبت | دشوار | بسیار دشوار |
| نوع تشک مواج | ساده یا سلولی | تشک مواج سلولی | پیشرفته | بیمارستانی حرفه ای |
| نیاز به جراحی | خیر | خیر | احتمالا | معمولا بله |
| نیاز به بستری | خیر | معمولا خیر | احتمالا | بله |
هر بیماری که قدرت تحرک کافی ندارد و بیشتر وقت خود را در تخت می گذراند، کاندیدای استفاده از تشک مواج است. اما زمان های مشخصی وجود دارد که استفاده از این تجهیز ضرورت بیشتری پیدا می کند:
استفاده از تشک مواج فقط یک اقدام درمانی نیست؛ بلکه مهم ترین ابزار پیشگیری از زخم بستر محسوب می شود.
برای اطلاعات کامل تر درباره زمان دقیق شروع استفاده از این تجهیز، مقاله چه زمانی استفاده از تشک مواج ضروری است را مطالعه کنید.
انتخاب نوع تشک مواج باید بر اساس درجه زخم بستر و شرایط بیمار انجام شود. جدول زیر راهنمای کلی انتخاب است:
| مرحله زخم | نوع تشک مواج پیشنهادی | ویژگی مورد نیاز | توضیحات |
|---|---|---|---|
| بدون زخم (پیشگیری) | تشک مواج تخم مرغی | توزیع فشار ایستا | مناسب برای پیشگیری در بیماران کم خطر |
| زخم بستر درجه ۱ | تشک مواج سلولی ساده | تناوب فشار با پمپ | کاهش فشار از نقاط قرمز شده |
| زخم بستر درجه ۲ | تشک مواج سلولی متوسط | تناوب فشار قابل تنظیم | ایجاد چرخه فشار منظم |
| زخم بستر درجه ۳ | تشک مواج پیشرفته | سیستم تناوبی فشار پیشرفته، قابلیت CPR | درمان و جلوگیری از پیشرفت |
| زخم بستر درجه ۴ | تشک مواج بیمارستانی حرفه ای | Low Air Loss، تنظیم وزن | استفاده تحت نظر تیم درمان |
تفاوت بین انواع مختلف تشک مواج را در مقاله تفاوت تشک مواج سلولی و تخم مرغی؛ کدام برای زخم بستر بهتر است؟ بخوانید.
همچنین اگر می خواهید بدانید کدام مدل برای شرایط بیمار شما مناسب تر است، مقاله بهترین تشک مواج برای بیمار زخم بستر را در آزما تجهیز مطالعه کنید.
نکته مهم: تشک مواج تخم مرغی برای پیشگیری مناسب است اما برای بیمارانی که زخم فعال دارند، تشک مواج سلولی با سیستم تناوبی فشار انتخاب بهتری است.
برخی گروه ها بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به زخم فشاری قرار دارند:
برای شناخت کامل تر گروه های پرخطر، مقاله چه بیمارانی بیشتر در معرض زخم بستر هستند؟ را مطالعه کنید.
باکس هشدار: این اشتباهات را مرتکب نشوید!
❌ ماساژ دادن ناحیه قرمز شده: بسیاری فکر می کنند ماساژ خون رسانی را بهتر می کند. اما ماساژ ناحیه آسیب دیده باعث تخریب بیشتر بافت می شود.
❌ استفاده از بتادین، آب اکسیژنه یا الکل روی زخم باز: این مواد سلول های ترمیمی را از بین می برند.
❌ قرار دادن حلقه بادی زیر بیمار: حلقه بادی فشار را به اطراف منتقل می کند و وضعیت را بدتر می کند.
❌ بی توجهی به قرمزی اولیه پوست: فکر می کنند قرمزی عادی است. اما قرمزی پایدار اولین هشدار زخم فشاری است.
❌ عدم تغییر وضعیت بیمار به بهانه درد: تغییر وضعیت بیمار ضروری است حتی اگر بیمار مقاومت کند.
❌ استفاده از پماد یا کرم بدون تجویز پزشک: هر زخمی پماد مخصوص خود را دارد.
❌ خشک نگه داشتن بیش از حد زخم: زخم برای ترمیم به رطوبت کنترل شده نیاز دارد.
❌ ترکاندن تاول ها: تاول یک پوشش طبیعی محافظ است و نباید تخلیه شود مگر توسط پزشک.
اگر هر کدام از علائم زیر را مشاهده کردید، مراجعه فوری به پزشک ضروری است:
⚠️ طبق توصیه Mayo Clinic، تاخیر در درمان می تواند منجر به عفونت خون (سپسیس) شود که تهدید کننده جان بیمار است.
| نوع درمان | درجه ۱ | درجه ۲ | درجه ۳ | درجه ۴ |
|---|---|---|---|---|
| تغییر وضعیت | هر ۲ ساعت | هر ۲ ساعت | هر ۱ تا ۲ ساعت | مداوم با تشک مخصوص |
| پانسمان | نیاز ندارد | پانسمان ساده | پانسمان پیشرفته | پانسمان تخصصی روزانه |
| شستشوی زخم | با آب ولرم | سرم فیزیولوژی | سرم فیزیولوژی | تحت نظر پزشک |
| دبریدمان | نیاز ندارد | معمولا نیاز ندارد | لازم است | جراحی دبریدمان |
| آنتی بیوتیک | خیر | در صورت عفونت | معمولا بله | وریدی و ضروری |
| تشک مواج | سلولی ساده | سلولی متوسط | پیشرفته | بیمارستانی |
| تغذیه | بهبود رژیم | پروتئین بالا | مکمل غذایی | تغذیه وریدی احتمالی |
| جراحی | خیر | خیر | ممکن است | در اکثر موارد بله |
| مدت درمان | ۳ تا ۷ روز | ۲ تا ۶ هفته | ۱ تا ۶ ماه | ماه ها یا بیشتر |
| محل درمان | منزل | منزل با نظارت | بیمارستان یا منزل | بیمارستان |
خیر. هرچند سالمندان بیشتر در معرض هستند، اما هر فردی که بی حرکت باشد ممکن است دچار زخم فشاری شود. جوانان با ضایعه نخاعی یا بیماران کمایی نیز در خطر هستند.
خیر. اگر زخم بستر درجه ۱ به موقع شناسایی شود و اقدامات لازم مثل تغییر وضعیت بیمار و کاهش فشار انجام شود، کاملا قابل برگشت است.
بر اساس منابع پزشکی، حتی ۲ تا ۶ ساعت فشار طولانی مدت بدون تغییر وضعیت می تواند اولین علائم را ایجاد کند.
تشک مواج ابزار بسیار مهمی برای کاهش فشار و پیشگیری از زخم بستر است اما به تنهایی درمان کامل محسوب نمی شود. باید همراه با مراقبت پوستی، تغذیه مناسب و نظارت پزشکی استفاده شود.
تشک مواج سلولی دارای پمپ برقی است و به صورت تناوبی فشار را کم و زیاد می کند. تشک مواج تخم مرغی ایستا است و فقط فشار را توزیع می کند.
درمان ممکن است اما بسیار دشوار و طولانی است. زخم بستر درجه ۴ نیاز به جراحی، مراقبت تخصصی و بستری دارد. در برخی موارد بهبود کامل حاصل نمی شود.
لگن (ساکروم)، پاشنه پا، آرنج، شانه، پشت سر و قوزک پا شایع ترین نقاط هستند.
بله. فشار مداوم ناحیه لگن روی ویلچر می تواند باعث ایجاد زخم فشاری شود. این افراد باید هر ۱۵ تا ۳۰ دقیقه وزن خود را جابه جا کنند.
نوع پانسمان زخم بستگی به درجه زخم بستر دارد. هیدروکلوئید برای درجه ۲، فوم برای درجه ۳ و پانسمان های نقره ای برای زخم های عفونی پیشنهاد می شود.
بله، بسیار. پروتئین، ویتامین C، زینک و کالری کافی برای ترمیم بافت ضروری هستند. سوء تغذیه مهم ترین عامل کندی بهبود زخم فشاری است.
خیر. زخم بستر ناشی از فشار مکانیکی است و بیماری عفونی واگیردار نیست. اما اگر زخم عفونی شود، باید نکات بهداشتی رعایت شود.
در بیشتر موارد بله. پیشگیری از زخم بستر با تغییر وضعیت منظم، تغذیه مناسب، بازرسی روزانه پوست و استفاده از تشک مواج به میزان قابل توجهی امکان پذیر است.
بله. دیابت باعث اختلال در گردش خون و کاهش حس محیطی می شود. ترمیم بافت نیز در این بیماران کندتر است و خطر عفونت بالاتر است.
هرچند شایع ترین سن ابتلا بالای ۶۵ سال است، اما هر فردی در هر سنی که بی حرکت باشد ممکن است دچار شود.
تشک طبی معمولی فقط راحتی بیمار را افزایش می دهد اما سیستم تناوبی فشار ندارد. برای بیماران در معرض خطر، تشک زخم بستر با قابلیت تغییر فشار ضروری است.
شناخت مراحل زخم بستر برای هر کسی که از یک بیمار بستری مراقبت می کند ضرورت دارد. مهم ترین نکته ای که باید به خاطر بسپارید این است که پیشگیری همیشه ساده تر، ارزان تر و موثرتر از درمان است.
از همان روز اولی که بیمار توانایی حرکت خود را از دست می دهد، باید اقدامات پیشگیرانه شروع شود. تغییر وضعیت بیمار به صورت منظم، بازرسی روزانه پوست، تغذیه مناسب و استفاده از تشک مواج متناسب با شرایط بیمار مهم ترین کارهایی است که می توانید انجام دهید.
اگر کوچک ترین نشانه ای از علائم زخم بستر مشاهده کردید، منتظر نمانید. هر چه زودتر اقدام کنید، شانس بهبود بیشتر و مدت درمان کوتاه تر خواهد بود.
فروشگاه اینترنتی آزما تجهیز، مرجعی مطمئن جهت بررسی، انتخاب و خرید انواع تجهیزات پزشکی، بیمارستانی . آزمایشگاهی مورد نیاز عموم مردم می باشد.فروشگاه اینترنتی آزما تجهیز وارد کننده معتبرترین برندهای دنیا در زمینه‌ی برانکارد، ترالی، تخت بیمارستانی، تجهیزات آزمایشگاهی، تجهیزات قند خون، تجهیزات ارتوپدی و غیره است. خریداران از سراسر ایران می توانند به سادگی به هزاران کالا از برندهای متنوع دسترسی داشته باشند. همچنین تامین کنندگان می توانند از سرتاسر کشور، محصولات خود را جهت عرضه به مشتریان از طریق فروشگاه اینترنتی آزما تجهیز به ایشان معرفی نمایند. اعتماد شما سرمایه ماست.
کلیه حقوق مادی و معنوی برای آزما تجهیز محفوظ می باشد و هرگونه کپی برداری شامل پیگرد قانونی می باشد.
